الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

40

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

به فرزدق نادان بگو هرگاه ، بر خلاف فرمان رفتار كنى ، بايد به نجد به روى گويند ابن خالويه ، كتابى در ادب ، به نام « ليس » تأليف كرده ، و اين اثر دليل بر اطلاع بىاندازهء اوست ، زيرا سبك آن از آغاز تا انجام ، بدين شيوه است كه ( ليس فى كلام العرب كذا و ليس كذا ) و نيز كتابى ارزنده ، به نام الآل ، از تأليفات اوست ، كه در آغاز آن گويد : كلمه آل ، به بيست و پنج بخش تقسيم مىشود ، و در اين كتاب ، از تاريخ تولد و وفات و مادرهاى ائمه اثنى عشر عليهم السّلام ياد كرده است . و علتى كه او به تأليف اين كتاب برانگيخته آن است كه در ذيل عدهء از اقسام آل گويد « و آل محمّد عليهم السّلام بنو هاشم » ، ابن خالويه نيز طبع شعر داشته ، و از اشعار اوست : اذا لم يكن صدر المجالس سيدا * فلا خير فيمن صدرته المجالس و كم قائل ما لي رأيتك راجلا * فقلت له من أجل انك فارس هنگامى ، كه بزرگوارى ، در بالاى مجلس قرار نگيرد ، در وجود كسى كه در صدر مجالس ، قرار گرفته باشد ، خيرى نخواهد بود ، چه بسيار كسى است ، كه مىگويد : هيچ‌گاه تو را پياده نديده‌ام ، در پاسخ او مىگويم ، براى آن است كه تو سواره‌اى « 1 » . كلمهء خالويه به فتح حاء و فتح لام و واو ، و سكون ياء و هاء ضبط شده است . وفيات الاعيان 2 / 178 گويد : ابن خالويه ، در سال 370 هجرى درگذشته است .

--> ( 1 ) - از اشعار او كه در بغية الوعاة سيوطى آمده : الجود طبعى و ليكن ليس لى مال * فكيف يبذل من بالقرض يحتال فهاك خطى فخذه اليوم تذكرة * الى اتساعى فلى فى الغيب آمال